Vereniging De Zaansche Molen zet zich al meer dan een eeuw in voor het behoud,
beheer en beleefbaar maken van het Zaanse molenerfgoed. Dit erfgoed staat niet op
zichzelf, maar is onlosmakelijk verbonden met het omliggende landschap van de
Kalverpolder en de historische structuur van de Kalverringdijk. Juist die samenhang
maakt de Zaanse Schans tot wat zij is: een uniek en internationaal herkenbaar
cultuurhistorisch ensemble.

De voorgenomen besluitvorming rondom het fietspad langs de Kalverringdijk raakt
direct aan deze kern. Daarom heeft de vereniging in april 2026 twee brede consultaties
georganiseerd: één met vrijwilligers en medewerkers, en één met leden en betrokkenen.
De uitkomst van beide bijeenkomsten is helder en eensluidend. Er is brede erkenning
dat de huidige situatie verbetering vraagt, met name vanuit veiligheid en leefbaarheid.
Tegelijkertijd is er unaniem verzet tegen de huidige voorkeursvariant voor het verleggen
van het fietspad.

De vereniging onderschrijft dat niets doen geen optie is. De huidige situatie leidt op
piekmomenten tot onveilige situaties door de menging van fietsers, wandelaars en
bezoekers die niet bekend zijn met de lokale verkeerscontext. Tegelijkertijd laten de
gesprekken en analyses zien dat deze problematiek sterk piekgebonden is en dat de
situatie buiten deze momenten grotendeels goed functioneert. Dat vraagt om een
gerichte en proportionele aanpak.

De voorgestelde voorkeursvariant, waarbij een nieuw fietspad parallel aan de
Kalverringdijk wordt aangelegd, wordt door de vereniging niet gesteund. Deze ingreep
betekent in de praktijk een forse ruimtelijke doorsnijding van het middeleeuwse
landschap, met een impact die veel groter is dan alleen een fietspad. Het betreft een
ingreep van aanzienlijke breedte die de historische verkaveling, zichtlijnen en
samenhang tussen molens, dijk en polder blijvend aantast. Dergelijke ingrepen zijn
onomkeerbaar en raken de essentie van het gebied.

Daarbij komt dat het landschap van de Kalverpolder geen neutrale ruimte is, maar een
historisch gegroeid systeem met een lange ontstaansgeschiedenis. Eerdere ingrepen,
zoals de aanleg van het huidige fietspad in de vorige eeuw, hebben al laten zien hoe
groot de impact kan zijn. Juist daarom is terughoudendheid en zorgvuldigheid geboden
bij nieuwe ruimtelijke besluiten.

Ook vanuit natuurperspectief roept de voorgestelde variant grote vragen op. Het gebied
maakt deel uit van een kwetsbaar polderlandschap met belangrijke ecologische
waarden. Nieuwe infrastructuur betekent extra verstoring, verlies van leefgebied en een
verdere versnippering van het landschap. De onderbouwing dat deze ingreep
noodzakelijk en onvermijdelijk is, ontbreekt op dit moment.

Ook vanuit ecologisch perspectief vraagt het gebied om uiterste zorgvuldigheid. De
Kalverpolder maakt sinds 2016 onderdeel uit van het Europees beschermde Natura
2000-gebied Wormer- en Jisperveld & Kalverpolder en vormt een essentiële schakel in
het netwerk van veenweidegebieden in de Zaanstreek. In dit landschap, dat grotendeels
wordt beheerd door Staatsbosbeheer, komen naast veenweiden ook waardevolle
veenmosrietlanden voor die een hoge biodiversiteit ondersteunen. Ruim zestig
vogelsoorten broeden hier, waaronder kenmerkende weidevogels als de grutto, tureluur,
kievit en scholekster, maar ook soorten als de roerdomp, bruine kiekendief en
blauwborst. Juist deze soorten staan onder druk; de grutto – internationaal een
belangrijke indicatorsoort – is in aantal sterk afgenomen en verschillende aanwezige
soorten staan op (inter)nationale rode lijsten als kwetsbaar of gevoelig. Daarnaast
herbergt het gebied bijzondere flora, zoals ronde zonnedauw, rietorchis en
koningsvaren, en beschermde diersoorten als de noordse woelmuis en de zeldzame
meervleermuis. Dit maakt de Kalverpolder tot een ecologisch waardevol en kwetsbaar
systeem, waarin nieuwe infrastructurele ingrepen niet alleen ruimtelijke, maar ook
significante ecologische gevolgen kunnen hebben. Juist in een dergelijk gebied geldt dat
terughoudendheid en een integrale afweging van natuurbelangen essentieel zijn.

Een wezenlijk punt van zorg betreft daarnaast het effect op het toekomstige
exploitatiemodel van de Zaanse Schans. De aanleg van een parallelle route langs het
molenlint creëert feitelijk een alternatieve, vrij toegankelijke route direct langs het
erfgoed. Daarmee ontstaat het risico dat bezoekers gebruikmaken van deze route
zonder bij te dragen aan het behoud en beheer van het gebied. Dit ondermijnt de
ontwikkeling van een duurzaam en toekomstbestendig model voor het erfgoed, waarin
investeringen in behoud en kwaliteit kunnen worden gedragen.

De vereniging constateert bovendien dat de huidige discussie te sterk is ingestoken
vanuit een mobiliteitsvraagstuk. De kernvraag zou niet moeten zijn wat de beste variant
is voor een nieuw fietspad, maar hoe veiligheid, bereikbaarheid, erfgoed, natuur en
economische duurzaamheid in samenhang kunnen worden georganiseerd. Zonder deze
integrale benadering bestaat het risico dat een oplossing wordt gekozen die op één
aspect verbetering brengt, maar op andere terreinen schade veroorzaakt.

Tegen deze achtergrond kiest de Vereniging De Zaansche Molen nadrukkelijk voor een
constructieve koers. De vereniging pleit ervoor om eerst in te zetten op maatregelen die
op korte termijn uitvoerbaar zijn en die direct bijdragen aan verbetering van de situatie.
Daarbij kan worden gedacht aan het beter scheiden van fietsers en voetgangers,
duidelijke markering en routing, gerichte inzet van crowd management op
piekmomenten, en versterking van informatievoorziening en handhaving. Deze
maatregelen zijn relatief snel te realiseren en vragen geen ingrijpende aanpassing van
het landschap.

Parallel daaraan is het van belang om te werken aan een bredere, toekomstgerichte
visie. Dat betekent onder meer het verkennen van alternatieve routes buiten het
kwetsbare kerngebied en het ontwikkelen van een integrale benadering van
bezoekersstromen, mobiliteit en erfgoedbeleving. Dit vraagt tijd, samenwerking en
zorgvuldige afweging.

De vereniging roept de gemeente Zaanstad daarom op om geen onomkeerbare
besluiten te nemen nu op korte termijn op basis van de huidige voorkeursvariant. In
plaats daarvan pleiten wij voor een gefaseerde aanpak, waarin eerst de mogelijkheden
binnen de bestaande situatie optimaal worden benut en waarin ruimte wordt genomen
voor een integrale heroverweging.
De Zaanse Schans is geen gewoon gebied. Het is een plek waar landschap,
geschiedenis en vakmanschap samenkomen en waar jaarlijks miljoenen bezoekers
kennis maken met het Nederlandse erfgoed. Besluiten die hier worden genomen,
hebben een lange doorwerking en vragen om een zorgvuldige balans tussen gebruik en
behoud.

Vereniging De Zaansche Molen is bereid en gemotiveerd om hierin een actieve en
constructieve rol te spelen. Vanuit onze kennis, ervaring en betrokkenheid willen wij
bijdragen aan oplossingen die zowel de veiligheid verbeteren als het unieke karakter van
het gebied beschermen.

Daarbij geldt voor ons één leidend uitgangspunt: verbetering is noodzakelijk, maar mag
nooit ten koste gaan van datgene wat wij juist willen behouden, ons erfgoed.

Vereniging De Zaansche Molen, 30-4-2026